Poznaj kaszubski


Cześć! Jestem dr. Jéżik Trëker. Jestem tu po to, aby coś Ci uświadomić. Samo nauczenie kaszubskiego ma być pozytywnym skutkiem ubocznym. Przede wszystkim chcę Tobie pokazać, że jesteś kimś wyjątkowym! Odkryłem Twój geniusz. Jesteś zwycięzcą!

Jesteś tutaj przypadkiem, bądź w wyniku szukania jakichś informacji o języku kaszubskim. Jesteś jedną z niewielu osób, które chcą poznać tę kulturę, wiem, że chcesz, bo przecież wciąż czytasz. W tej chwili rozwija się moda na kaszubszczyznę- w telewizji widzimy programy, w radiu słyszymy nowe kaszubskie utwory, motywy zaczerpnięte z naszej kultury ludowej występują na wszystkim z pokrowcami na komórkę i stringami włącznie. Brakuje tylko Ciebie! To nie jest motywacyjna papka, albo próba zdobycia czytelnika. To smutna prawda. W tym wszystkim brakuje tylko takich jak Ty. Są ludzie, którzy kaszubski znają, ale go nie używają, bo to wstyd, bo nie chcą być inni, bo są przyzwyczajeni do innego języka, bo to tak dziwnie, bo... Dlatego mamy taką absurdalną sytuację- kaszubski słyszymy w radiu, telewizji, czytamy w gazetach, a nie słyszymy tego języka na ulicach, nawet, gdy rozmawiamy z twórcami tych audycji, programów i tekstów.

Skąd się taki stan rzeczy wziął? Nieważne! Teraz mamy Ciebie i możesz to zmienić!

Ten kurs nauczy Cię podstaw pisowni, gramatyki, zróżnicowania dialektalnego, da też słownictwo, które później będziesz wzbogacać. Zapraszam również do oglądania naszego programu "Gôdómë pò kaszëbskù" w Twojej Telewizji Morskiej- tam usłyszysz współczesną młodzieżową kaszubszczyznę, dzięki czemu lepiej poznasz akcent i nowe słówka. Na początku proponuję jednak poznanie kilku informacji o samym języku- jego historii, współczesnym stanie, literaturze.

Kaszubski należy do języków zachodniosłowiańskich z grupy lechickiej. W średniowieczu używany był na terenie dużo większym- graniczyliśmy z Prusami na wschodzie, Połabianami na zachodzie, Polakami na południu. Granice północną i południową wytyczały zbiorniki wodne- Morze Bałtyckie, oraz rzeki Noteć i Warta. W tej chwili naszą mowę można usłyszeć na terenie Województwa pomorskiego w powiatach- puckim, lęborskim, kartuskim, gdańskim, kościerskim, bytowskim, chojnickim.

Pierwsze teksty, w których znaleźć możemy kaszubskie cechy językowe są "Duchovne Piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzov"- jest to przekład luterańskich tekstów religijnych dokonany przez Szymona Krofeya. Innym zabytkiem jest "Katechizm" Pontanusa. Teksty te same w sobie nie są kaszubskie, to raczej coś w rodzaju XVII wiecznego pidżynu, który miał być zrozumiały dla słowiańskich ewangelików , którzy zamieszkiwali wówczas Pomorze Środkowe.

PieśńPieśń

Początkiem literatury stricte kaszubskiej jest twórczość Floriana Ceynowy. Nazywany jest "budzicielem kaszubskiego ludu", "ojcem narodu kaszubskiego", uznaje się go za twórcę idei odrodzenia Kaszubów.Urodził się w 1817 roku w Sławoszynie. Studiował medycynę m.in. we Wrocławiu- to tam zetknął się z Janem Purkinje- Czechem, który mocno zainspirował Ceynowe swym słowianofilstwem i postulatem odrodzenia Serbów Łużyckich. Kaszubski student widział konieczność odrodzenia własnego ludu, co wyraził w swych utworach „Rozmova Polocha z Kaszebą”, „Rozmova Kaszebe z Polocha” i „Kaszebi do Polochov”.

Florian Ceynow

Obecnie kaszubszczyzną posługuje się ponad 100 000 osób. Głównie są to osoby starsze, jak już powiedziałem, od młodych kaszubski często słyszymy z telewizji, żeby później przekonać się, że na co dzień nie posługują się nim. Powiedziałem również, że jesteśmy- ja i Ty- po to, aby to zmienić.

Nad standaryzacją języka pisanego i rozwojem słownictwa czuwa Rada Języka Kaszubskiego. Wydaje ona swoje biuletyny, w których możemy znaleźć współczesną terminologię, a także uchwały mówiące nam, jak należy zapisywać poszczególne słowa i wyrażenia.

Florian Ceynow

Gdyby ten kurs powstał kilka lat temu, w tym miejscu napisałbym nieco o tym jak bardzo kaszubszczyzna się rozwija. Wbrew pozorom nie powstaje już tylko muzyka ludowa, ale także nowoczesna, poezja nie opisuje już tylko piękna ziemi ojczystej, ale zajmuje się współczesnością, a młodzi Kaszubi chodzą w koszulkach z gryfami i napisem "Kaszëbë". Musiałbym analizować ten nowy stan rzeczy i walczyć ze stereotypem wiecznie ludowej, tradycyjnej kaszubskości. Dzisiaj mam nadzieję, że już Ciebie nie dziwi, że będziemy analizować teksty rockowe, jesteśmy już do tego przyzwyczajeni, prawda? Jeśli oglądasz program "Gôdómë pò kaszëbskù" powinieneś wiedzieć, że współczesny ubiór nie przeszkadza w wymowie kaszubskich głosek.

W przyszłej lekcji poznamy kaszubskie litery, dowiemy się jak się przedstawiać i prowadzić krótką przyjacielską rozmowę.


Ćwiczenia:

  1. Zastanów się, czy znasz kogoś, kto mówi po kaszubsku? Ktoś z rodziny, a może znajomy? Nie? Nic straconego, można po prostu poprosić o pomoc kogoś w internecie (np. mnie ;-) ). Jeśli znasz, to masz szczęście. Warto poprosić taką osobę o pomoc przy nauce wymowy, można też popytać o słownictwo. Pamiętaj, że taka osoba prawdopodobnie mówi tylko w swoim rodzimym dialekcie, więc nie zrażaj się, jeśli nie będziesz zrozumiany (język literacki ma w sobie elementy, których nie ma w niektórych dialektach) i nie uznawaj języka tej osoby za błędny! Kaszubszczyzna jest różnorodna i taka niech pozostanie.
  2. Przejrzyj kilka stron internetowych po kaszubsku, lub, jeśli masz, jakąś książkę- niech Twój wzrok przyzwyczai się do nieco innych literek, których w kaszubskim mamy sporo.

Po tej lekcji powinieneś umieć:

  1. Wskazać najstarsze zabytki literatury z elementami języka kaszubskiego.
  2. Wiedzieć, kto jest nazywany "budzicielem kaszubskiego ludu"
  3. Znać podstawowe informacje o współczesnym języku kaszubskim- gdzie występuje, ilu jest użytkowników, kto odpowiada za pisownię?
Skarbë Kaszëb Kaszuby od kuchni Klëka Gazétny przezérk Gôdómë pò kaszëbskù Na gòscënie Na kaszëbską nótã Kaszyby dotąd nieznane Tu je nasza zemia Gôdczi ò wierze Kaszëbskô Ewanielëjô